PDA

Xem phiên bản đầy đủ : Mướp đắng-khổ qua loài cây hữu ích.



GHT
08-09-2008, 08:52 PM
Cây mướp đắng (khổ qua) có nguồn gốc ở châu Phi, hiện nay được trồng rộng rãi ở khắp các nơi trong vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Do có biên độ sinh thái rộng, nên ở vùng nhiệt đới mướp đắng có thể sinh trưởng quanh năm, rất dễ mẫn cảm với điều kiện úng ngập. Mướp đắng có thể trồng trên nhiều loại đất nhưng sinh trưởng thuận lợi nhất trên đất giầu dinh dưỡng và thoát nước tốt. Mướp đắng là thức ăn, vị thuốc của nhiều dân tộc trên thế giới. Nó là cây dây leo bằng tua cuốn. Thân có góc cạnh, lá mọc so le, phiến lá hình tim tròn chia 5 – 7 thùy, mép khía răng cưa to. Tràng hoa màu vàng nhạt. Quả dài 15 – 23 cm, trên mặt quả có nhiều u nổi màu xanh nhạt, khi chín chuyển sang màu vàng rồi đỏ hồng. Hạt có màng màu đỏ (giống hạt gấc). Mùa quả từ tháng 2 đến tháng 12 (gần như quanh năm).
http://farm3.static.flickr.com/2420/1813355992_ccd6912073.jpg
Trong lá và quả mướp đắng có chứa Polyphenol và Flavonoit (mùa đông cao hơn mùa hè một chút), hàm lượng Polyphenol và Flavonoit trong quả cao hơn trong lá: Polyphenol: 3,85% trong quả; 3,09% trong lá già. Flavonoit: 1,34% trong quả; 1,12% trong lá già. Các chất quan trọng là Glycosit: Charantin và Momordicin. Charantin và Polypeptit – P có tác dụng làm hạ đường huyết. Momordicin có tác dụng diệt vi khuẩn, siêu vi và hỗ trợ cho cơ thể chống lại các tế bào ung thư đang phát triển. Mướp đắng tính hàn, vị đắng, không độc, ăn thường xuyên sẽ làm giảm các bệnh ngoài da làm cho da dẻ mịn màng, được xếp vào loại thanh nhiệt lương huyết. Theo y học hiện đại: mướp đắng được dùng để chữa các bệnh: đường huyết tuýp 2 (tiểu đường): giai đoạn đầu chưa dùng các loại sulfamit hạ đường huyết. Phối hợp với các loại Sulfamit hạ đường huyết để tăng tác dụng và giảm tác dụng phụ của các loại sulfamit hạ đường huyết.
- Phối hợp với xạ trị chữa ung thư và giảm tác hại của tia xạ với người bệnh.
- Phòng chống bệnh tim mạch, thần kinh, lão hóa.
Dạng thuốc phổ biến là viên nang mướp đắng chứa bột mướp đắng đông khô.
Quả mướp đắng còn dùng để chữa táo bón, đầy hơi, khó tiêu, rối loạn đường ruột.
Không nên dùng mướp đắng cho phụ nữ có thai, nam giới đang cần sinh con, người hạ đường huyết hoặc nhạy cảm với mướp đắng, người đang dùng thuốc có huyền sâm.
http://farm3.static.flickr.com/2194/1813356632_1b7df96fd6.jpg?v=0
Hoa mướp và hoa mướp đắng, những đốm nắng vàng trên giàn xanh - ảnh backpackervn
I. Cách trồng mướp đắng:
Mướp đắng dễ trồng, không kén đất. Là cây ưa ẩm, ưa sáng, sợ úng, ít sâu bệnh vì quả mướp đắng có hình dạng ngộ nghĩnh, bóng đẹp nên nó còn được trồng làm cảnh, lấy bóng mát kết hợp ăn quả trong gia đình. Có thể trồng mướp đắng trên diện tích lớn để có hàng hóa cung cấp cho thị trường thực phẩm, thuốc, mỹ phẩm.
Mùa vụ: có thể trồng quanh năm nhưng tốt nhất là vào tháng 10 – 11 dương lịch (vì cây có chu kỳ sản xuất dài nhất)
Chọn giống: chọn quả thuôn dài, thẳng, tròn đều, 2 đầu nhỏ. Để quả chín đỏ hồng đều mới hái, bổ lấy hạt, để nguyên cả màng đỏ bám hạt, phơi cho thật khô màng đỏ rồi mới bóc màng. Rửa sạch hạt, phơi khô. Chọn hạt mẩy đều, bỏ hạt vẹo, hạt lép. Để nơi khô mát, chống chuột gặm hạt, không để lâu quá (càng để lâu tỷ lệ nảy mầm càng giảm).
Gieo hạt, ươm cây: tốt nhất là gieo, ươm ngay vào bầu đất. Có thể dùng túi P.E hoặc ống tre rỗng to, ống bương (bổ đôi sẵn rồi buộc đai lại bằng dây tốt để khi trồng tách ống lấy bầu cây được dễ dàng) để làm bầu. Cho đất đã trộn 1/3 phân chuồng hoai mục hoặc bã chè khô; cho bột vỏ dừa vào bầu ấn chặt khoảng 2/3 bầu. Chọc 1 lỗ nhỏ để thoát nước và chọc thủng đáy túi P.E. Đặt vào mỗi bầu 2 hạt giống mướp đắng rồi phủ lên trên 1 lớp đất có mùn (1/4 bầu). Tưới nước đủ ẩm. Xếp các bầu đã ươm hạt vào nơi ẩm, có rào bảo vệ chống chuột và gia súc phá. Hàng ngày tưới nước đủ ẩm. Khi cây có 4 lá thật, chọn cây khoẻ nhất để trồng. Cắm que tre dài 50 cm cho cây leo. Khi cây leo cao được 40 cm thì đưa ra trồng.
Trồng nhiều để bán sản phẩm: làm luống cao 30 – 40 cm. Mặt luống rộng 20 – 30 cm. Vùng trung du đồi, núi thấp cần làm luống theo đường đồng mức, vừa giữ ẩm vừa chống xói mòn đất. Cây cách cây 2 m. Đào lỗ rộng 20 cm, dài 40 cm, sâu 20 cm. Bón lót phân chuồng hoai mục rồi bỏ vỏ bầu, trồng bầu cây lên luống, tưới cho đủ ẩm. Làm giàn kiểu chữ A, mỗi giàn 2 luống. Khi cây leo giàn dài khoảng 2 – 3 m thì bón thúc phân NPK. Pha loãng phân với đất bột, tỷ lệ 1/5, bón sâu 15 cm hai bên gốc, cách gốc 30 cm. 90 ngày sau lại bón thúc NPK. Lần thứ hai, cách gốc 70 cm.
Từ khi cây leo giàn, toả nhánh, cứ một tuần phải chỉnh các ngọn cho toả đều, tránh quấn quýt vào nhau. Khi cây kín giàn, mỗi tuần hái bớt lá nơi quá dày, để quả dễ phát triển (lá non nấu canh ăn được, lá già làm thuốc).
Trồng làm cảnh, bóng mát, ăn quả:
- Nơi dễ thoát nước: đào hố sâu 40 cm, rộng 50 x 50 cm. Cho phân chuồng hoai mục ¼ hố trộn lẫn với đất. Đặt bầu (đã bỏ vỏ) cây đã leo 40 cm vào trồng (mỗi cây cần 3 – 4 m2 giàn)
- Nơi dễ úng ngập: làm ụ đất trồng bằng cách cho đất vào sọt tre to, đường kính 50 – 60 cm, cao khoảng 60 – 80 cm. Đất trộn với ¼ phân chuồng hoai mục hoặc bã chè, bột xơ dừa, lèn chặt khoảng ¾ chiều cao của sọt. Trồng cây vào trong. Xung quanh sọt tre xếp gạch vỡ để bảo vệ. Khi cây leo giàn (dây dài 3 – 4 m) thì bón thúc bằng phân NPK pha loãng với đất bột tỷ lệ 1/20, đắp lên phía trên 1 lớp dày khoảng 10 cm. Tưới ẩm hàng ngày; 3 tháng sau lại bón thúc một lần như thế.
Làm giàn: nên làm giàn hơi nghiêng để hứng ánh nắng mặt trời càng nhiều càng tốt, tạo bóng mát cho cây được quang hợp tối đa và cho năng suất quả, lá cao.
http://farm3.static.flickr.com/2228/1812513117_c40df574cf.jpg?v=0
ảnh backpackervn
II. Các biện pháp kỹ thuật.
Thời vụ
Mướp đắng gieo từ đầu tháng 3 đến tháng 9, thu hoạch từ tháng 5-12. Tuy nhiên, nếu gieo càng muộn, năng suất giảm và sâu bệnh hại tăng lên.
2. Giống
- Giống quả xanh: của thành phố Hồ Chí Minh;.
- Giống quả trắng: là những giống nhập nội, cho năng suất cao hơn, nhưng kém chịu rét.
3. Làm đất
- Nên chọn loại đất thịt nhẹ, đất cát pha, tơi xốp, mặt ruộng bằng phẳng, dễ tưới và thoát nước, có độ pH từ 5.5-6.5. Đất trồng xa khu công nghiệp, nghĩa trang, bệnh viện, nguồn nước thải, cách đường quốc lộ 100m.
- Đất cày bừa kỹ, làm sạch cỏ trước khi gieo.
- Lên luống 1,3-1,4m, mặt luống rộng 1,0-1,1m, cao 30cm.
4. Mật độ, khoảng cách.
Khoảng cách: 75-80cm x 25 cm/1 cây - mật độ: 5-5,7 vạn cây/ha.
75-80cm x 45 cm/2 cây - mật độ: 6-6,3 vạn cây/ha.
* Chú ý: mướp đắng cần phải làm giàn, tiến hành cắm giàn khi cây cao 25-30 cm (cần 1000-1100 cây dóc/sào).
5. Phân bón
Tuyệt đối không được dùng phân chuồng tươi, phân bắc tươi và nước phân tươi để bón hoặc tưới.
5.1. Liều lượng phân chuồng: Bón lót 15-20 tấn/ha (550-740 kg/sào), cũng có thể dùng phân hữu cơ sinh học hoặc phân rác chế biến thay thế phân chuồng với lượng bằng 1/3 lượng phân chuồng.
5.2. Liều lượng và phương pháp bón phân hoá học.
- Bón thúc: + Lần 1: cây có 4-5 lá thật.
+ Lần 2: bắt đầu nở hoa;.
+ Lần 3: thu quả đợt 1;.
Lần 4: thu quả đợt 3.
- Có thể dùng nitrat amôn, sulfat amôn thay cho urê, cloruakali thay cho kali sunphat hoặc các dạng phân hỗn hợp, phức hợp NPK để bón với liều nguyên chất tương ứng. Ngoài biện pháp bón vào đất, có thể phun qua lá các dung dịch dinh dưỡng đa lượng, trung lượng, vi lượng theo hướng dẫn sử dụng của hãng sản xuất.
Sử dụng nước phân ủ hoai mục tưới xen kẽ các đọt bón phân hoá học để duy trì sinh trưởng của cây.
- Làm cỏ, xới, vun kết hợp với 2 lần bón thúc dầu - chủ yếu xới đất và vun cao trước khi cắm giàn.
Chỉ thu hoạch sau khi bón đạm ít nhất 10 ngày.
6. Tưới nước
- Dùng nguồn nước tưới sạch (nước sông, giếng khoan) không dùng nguồn nước thải (bệnh viện, sinh hoạt...) chưa qua xử lý để tưới.
- Cần giữ độ ẩm đất 80-85% vào các đợt hoa cái nở rộ.
7. Phòng trừ sâu bệnh
Sâu hại chính thường có.
+ Giòi đục quả (Zeugodacus caudatus): phải chú ý phòng trừ sớm khi ruồi mới đẻ trứng, thường vào giai đoạn quả mới đậu hoặc còn non. Các loại thuốc có thể dùng: Sherpa 20 EC, Sumicidin 10 EC, Cyperan 25 EC. Thời gian cách ly tối thiểu 7 ngày.
+ Sâu xanh (Hilecoverpa armigera): Sâu hại hoa và quả ở tất cả các thời kỳ. Có thể phòng trừ bằng các loại thuốc: Cyperan 25 EC, Mimic 20F, Sherpa 20EC. Thời gian cách ly tối thiểu là 7 ngày.
+ Giòi đục lá (Liriảomyza sp.) làm trắng lá, ảnh hưởng lớn tới sinh trưởng của cây. Phòng trừ bằng các thuốc: Baythroid 50EC, Confidor 100SL, Ofatox 400 EC.
Bệnh hại: Bệnh phấn trắng (Erysiphe sp.) hại chủ yếu trên lá, cần phòng trừ sớm bằng các thuốc: Anvil 5SC, Score 250EC, Bayfidan 25EC. Thời gian cách ly tối thiểu 10 ngày.
Khi sử dụng thuốc đều phải tuân theo hướng dẫn trên nhãn bao bì của từng loại thuốc.
http://farm3.static.flickr.com/2413/1812514545_c824d26203.jpg?v=0
ảnh backpackervn
8. Thu hoạch.
- Sau khi gieo 48-50 ngày (giống địa phương) và 45-50 ngày (giống nhập nội) thì bắt đầu được thu quả (sau khi thụ phấn khoảng 7-10 ngày).
- Cần chú ý thu đúng thời kỳ chín thương phẩm để đạt cả năng suất và chất lượng.
- Cần tỉa bỏ quả bị sâu hại và quả nhỏ trong quá trình chăm sóc.
Nếu thực hiện đầy đủ qui trình này, năng suất có thể đạt từ 15,0-21,4 tấn/ha.
Nguồn: TC Cây thuốc quý, số 24/2004, tr. 23 – 24.
Agriviet.com

MAIVIET_BIO
20-09-2008, 11:19 AM
Bổ sung tác dụng của mướp đắng (bài thuốc dân gian): trẻ con dưới 1 tuổi có nhiều rôm sảy, tắm lá mướp đắng sống, vò nát, sẽ hết ngay.

trannhan90
24-09-2008, 10:46 AM
Bài này hay lắm. Công dụng của mướp đắng là vô số. Mình chỉ kể ra vài món ngon miệng mà dễ làm cho Ae thưởng thức là : Dồi thịt - xúc hột vịt - - nấu canh hay lẫu với cá thác lác........... còn nữa đó nha.

hoàng dương
16-07-2011, 04:29 PM
Khổ qua xắt lát mỏng ngâm trong đá lạnh, ăn kèm với chà bông cũng tuyệt lắm.