Gà Hồ vang tiếng - Hội thi

Thảo luận trong 'Gà tre – Gà cảnh' bắt đầu bởi Nguyen Hoang Ho, 17/9/13.

  1. Nguyen Hoang Ho

    Nguyen Hoang Ho Thành viên uy tín

    Tham gia:
    4/7/08
    Bài viết:
    1,163
    Thích đã nhận:
    1,177
    Đến từ:
    Nha Trang
    Có một giống gà được coi là quý hiếm bậc nhất trong thiên hạ. Nó đẹp như một bức tranh, có nhiều người còn nhìn nhận đánh giá nó như một kiệt tác nghệ thuật mà tạo hóa đã ban tặng cho chúng ta. Đó chính là giống gà Hồ ở làng Lạc, Thổ Thị Trấn Hồ (Thuận Thành - Bắc Ninh).
    Khi con gà trống Hồ trưởng thành hội tụ đủ năm phẩm chất của bậc quân tử: Văn, Vũ, Dũng, Nhân, Tín, nó vừa đẹp mã lại có dáng vẻ của một dũng tướng. Trọng lượng của nó có thể đạt tới 6 đến 6,5 kg. Thịt gà Hồ hồng mà thơm ngon- săn, chắc mà giòn và ngọt. Ngày xưa người làng Lạc Thổ đã chọn gà Hồ làm vật phẩm để tiến vua, được coi là giống gà có gia phả hiển hách.

    Từ xưa tới nay người dân làng Lạc Thổ, hay còn gọi là làng Hồ coi gà Hồ là một loài vật nuôi quý nhất trong gia đình, đã chọn làm lễ vật dâng thành hoàng làng vào ngày hội làng mùng 10/2 âm lịch hàng năm. Bao giờ cũng vậy bên cạnh mâm ngũ quả, người làng Hồ không thể thiếu bày một con gà luộc giàng tuyệt đẹp để tỏ lòng hiếu lễ đối với tổ tiên vào ngày tết nguyên đán. Hình tượng gà Hồ ở tranh Đông Hồ còn được thể hiện sự đại cát, xung túc, thịnh vượng, an lành. Người dân làng Hồ vô cùng tự hào về gia phả của giống gà quý hiếm này.
    Con gà Hồ đẹp đến mức: Vào thời kỳ Pháp thuộc có tên lính Pháp mua 1 con gà Hồ của người họ Nguyễn Hữu biếu gã quan Pháp. Thích quá gã quan Pháp đã thăng ngay cho hắn 1 cấp. Chính vì gà Hồ đẹp và quý là thế, nên trong khi chạy loạn có người chỉ cần ôm duy nhất đôi gà Hồ trống mái, có người cố mang theo ổ trứng gà mái đang ấp cốt để giữ lấy giống. Và càng tự hào hơn được biết sau trâu vàng, hình ảnh gà Hồ đã trở thành linh vật của Đại hội thể thao châu Á trong nhà lần thứ 3 được diễn ra tại Hà Nội.
    Gà Hồ có những nét đẹp riêng mà các giống gà khác không thể có được “Đầu công, mình cốc, cánh trai”. Đó là câu truyền miệng nhận biết về giống gà Hồ lúc còn là gà con ( từ lúc mọc lông cánh đến gà choai). Khi con gà trống Hồ trưởng thành có cái đầu rất to (đầu gộc) vẫn là mình cốc cánh trai. Với thân hình cân đối cường tráng, vạm vỡ, uy phong đầy sức mạnh. Toàn bộ mặt, mào, nhách có mầu đỏ hoặc đỏ hồng như hoa mẫu đơn, lại được gắn cặp mỏ màu ngà, mào xít hoặc mào nụ. 2 nhách cân và đều, đôi chân và đùi thường to tròn và cân đối, vẩy chân mịn màu vỏ đậu nành hoặc màu vàng tươi. Gà trống Hồ chỉ có 2 màu lông chính đó là mã mận ( màu mận chín) và mã lĩnh ( màu đen) thường không có lông trắng. Trước lúc gáy nó ưỡn ngực ra dang hai cánh vỗ phành phạch trông như lực sĩ thể hình trên sàn diễn. Khi gà trống vươn cái cổ dài cất tiếng gáy âm vang cả làng nghe thấy, thường là lúc đó cái đuôi nơm được khoe ra với những chiếc lông đều nhau trông đã đẹp lại càng tuyệt vời hơn. Gà trống thường có trọng lượng từ 4kg trở lên. Còn con gà mái Hồ cũng hội tụ đủ các đặc điểm của con gà trống nhưng chỉ khác là có 3 màu lông, đẹp nhất là mã thó ( trắng màu đất thó), rồi đến mã sẻ ( màu lông chim sẻ) và mã nhãn (màu quả nhãn chín). Gà mái thường có trọng lượng từ 3kg trở lên và trông có dáng vẻ đầy đặn hiền lành. “Con gà Hồ chạy vỡ viên gạch bát, con gà Hồ không nhảy qua 3 bậc thềm” đó chính là câu truyền miệng muốn nói đến trọng lượg (sức nặng) của nó. Nếu ai đã từng đến làng Hồ, lúc cầm canh sẽ thấy khi có 1 con gà cất tiếng gáy thì tất cả các con gà trống Hồ khác trong làng cùng gáy theo, nó được vang lên như một bản đồng ca hùng tráng và nếu ai đã được thưởng thức một miếng thịt gà Hồ thì nhớ mãi không quên. Trải qua bao chiến tranh, loạn lạc, biến cố thăng trầm của thời gian, nhất là những đợt cúm gia cầm vừa qua, thì số phận của những chú gà Hồ cũng thật mong manh, nhưng đến nay giống gà quý hiếm này vẫn được duy tồn.
    Được sự quan tâm của Đảng, các cấp lãnh đạo từ địa phương đến trung ương, trường Đại học Nông nghiệp I và Viện chăn nuôi quốc gia đã tài trợ kinh phí, đầu tư giúp đỡ đưa cán bộ về nằm vùng, theo dõi, gìn giữ, nuôi sinh sản để bảo tồn giống gà Hồ có nguồn gen quý hiếm này và tổ chức hội thi gà Hồ.
    Nhân dịp lễ hội làng Lạc Thổ ngày mùng 10 tháng 2 Âm lịch vừa qua, ngày mùng 9 tháng 2 Quý Tỵ vào ngày 20/3/2013, Hội thi gà Hồ được diễn ra với thể thức hoàn toàn mới. Để có sự chính xác và công minh, mỗi bàn chấm thi gồm 3 giám khảo, một giám khảo của địa phương, một giám khảo của trường Đại học Nông nghiệp I, một giám khảo của Viện chăn nuôi quốc gia. Điểm cho trọng lượng của mỗi con gà là 50%, điểm cho hình thức các chi tiết như: Mã, đầu, mào, đuôi và chân chiếm 50%. Lấy 3 cặp đôi trống-mái có số điểm cao nhất vào chung kết rồi 2 bàn giám khảo đánh giá toàn diện về hình thức, độ thuần chủng và cả độ tuổi của gà, về tiềm năng khai thác sinh sản...để treo giải nhất, nhì, ba sau đó chọn ra 3 đơn trống, 3 đơn mái trong số còn lại (không kể 3 cặp đã đạt giải trên) rồi trao giải nhất, nhì, ba cho từng loại. Cuộc thi được diễn ra trong không khí tưng bừng của ngày hội làng với sự sôi nổi, hồ hởi, phấn khởi của nhân dân trong làng và khách thập phương. Sau hơn 3 tiếng đồng hồ, căng thẳng và hồi hộp, cuộc thi đã kết thúc thành công tốt đẹp.
    [​IMG]
    - Giải nhất cặp đôi được trao cho ông: Đỗ Tá Dũng
    - Giải nhì cặp đôi được trao cho ông: Nguyễn Văn Hào
    - Giải ba cặp đôi được trao cho ông: Nguyễn Văn Hải
    - Giải phụ: ông Nguyễn Văn Hệ, giải nhất đơn trống; anh Đỗ Tá Sỹ, giải nhì đơn trống; ông Đỗ Xuân Bình, giải ba đơn trống; ông Nguyễn Văn Mậu, giải nhất đơn mái; anh Nguyễn Văn Hùng, giải nhì đơn mái, ông Nguyễn Hữu Tiến, giải ba đơn mái.
    [​IMG]
    Con gà trống của anh Đỗ Tá Sĩ to nhất hội thi năm nay, cân lúc diều chay (lúc đói) nặng xấp xỉ 6kg.
    Trong nhiều năm liền, gia đình ông Đỗ Tá Dũng (xóm Ngõ Trại- Lạc Thổ) được coi là gia đình có giống gà đẹp nhất làng. Vì vậy mấy người mua gà của gia đình ông đem ra thi đều có giải. Năm nào ông Dũng cũng đem gà ra trưng bày hiện diện ở hội xuân của làng. Ông và các con trai ông nuôi nhiều gà Hồ nhất hiện nay, đồng thời bảo tồn giống, cung cấp cho bà con trong làng và khách phương xa. Bố con ông suốt ngày chăm sóc, nâng niu những chú gà Hồ mà không thấy chán. Ngược lại những chú gà Hồ cũng hiền lành như những đứa trẻ, suốt ngày quấn quít với bố con ông và chơi đùa cùng các cháu ông và trẻ con hàng xóm đến chơi. Toàn bộ dân làng và khách thập phương đến dự hội thi đều công nhận ông Dũng đạt giải nhất cặp đôi hoàn hảo là hoàn toàn xứng đáng.
    Ông Dũng phát biểu: “Tôi rất phấn khởi tự hào, vinh dự khi được nhận giải nhất này. Đây cũng là nguồn động viên lớn đối với tôi và gia đình, đồng thời nó cũng như một điều nhắc nhở gia đình tôi luôn luôn giữ được lòng tin đối với mọi người và cao hơn cả là trách nhiệm bảo tồn, phát triển giống gà Hồ quý hiếm này để thương hiệu gà Hồ- Lạc Thổ ngày càng vang xa.”
    Mọi người cho là gà Hồ khó nuôi, khó chăm sóc, nhưng ông Dũng khẳng định: “Điều đó chỉ đúng một phần, thực ra nuôi gà Hồ không khó điều quan trọng chuồng trại luôn vệ sinh sạch sẽ, thường xuyên khử trùng, thoáng mát vào mùa hè, ấm áp vào mùa đông. Thức ăn nước uống đầy đủ chất, hợp vệ sinh, luôn luôn để ý khi gà mái đẻ, ấp trứng và nuôi con, phòng dịch tốt. Nhất định sẽ cho ta nhiều gà và có chất lượng tốt nhất.”
    Giờ đây chăn nuôi gà Hồ không những chỉ để sinh sản, bảo tồn giống mà còn có thể phát triển kinh tế gia đình bởi gà Hồ thương phẩm ở làng hiện nay có giá bán thấp nhất 500.000đ/kg. Có những cặp gà giống đẹp, khách đã trả lên tới 30.000.000đ mà chủ gà cũng không bán. Hiện nay nhiều người còn nuôi gà Hồ là để sưu tầm giống gà quý và còn để làm cảnh bởi cái vẻ đẹp mê hồn của nó. Chả thế mà có một số người được biếu gà Hồ để ăn Tết, thấy đẹp quá quyết định không thịt mà sắm cho chúng một cái chuồng thật đẹp, bày để làm cảnh. Rồi còn tìm đến đúng địa chỉ nhà ông Dũng mua thêm về nuôi.
    Thanh Lịch
    NGƯỜI GÌN GIỮ GIỐNG GÀ HỒ


    Nếu ai đến làng Lạc Thổ, Thị trấn hồ, Thuận Thành, Bắc Ninh, thì đều biết đến một lão nông chi điền chất phác hiền lành, thật thà như đếm có một trên đời, làm ruộng thì lúa tốt, đẹp nhất làng, trồng dâu nuôi tằm không chịu đứng thứ hai mà còn giữ được vật báu là nguồn gen quý hiếm: gà Hồ - gà tiến vua.
    [​IMG]


    Đó chính là ông Đỗ Tá Dũng, xóm Ngõ Trại, Lạc Thổ Bắc. Sinh ra và lớn lên từ một gia đình thuần nông, đến tuổi nghĩa vụ quân sự, chàng thanh niên Đỗ Tá Dũng khoác ba lô, chia tay gia đình, hàng xóm, bạn bè lên đường nhập ngũ làm nhiệm vụ cao cả bảo vệ Tổ quốc. Hết nghĩa vụ, anh nhận quyết định xuất ngũ trở về địa phương nhưng không được bao lâu thì lại xảy ra chiến tranh biên giới phía bắc năm 1979. Theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, anh lại tiếp tục một lần nữa vinh dự trở thành người lính cụ Hồ mặc trên mình bộ quần áo xanh khoác ba lô lên đường tái ngũ. Qua một trận chiến ác liệt, không một vết thương trên mình nhưng sức ép đạn, pháo đã làm ảnh hưởng đến sức khỏe, đơn vị lại trao cho anh tờ quyết định xuất ngũ, vậy là anh phải chia tay với cuộc đời binh nghiệp trở về địa phương không chế độ thương binh, bệnh binh.
    Thuận theo ông bà, bố mẹ, anh lập gia đình, vì nhà đông anh em, hai vợ chồng anh sớm ra ở riêng, lại nhanh có cháu, anh chị xin phép được đón ông nội ra ở cùng để trông nom, giúp đỡ. Được gần ông mà ông lại là người sành chơi gà Hồ, ông nội đã thổi vào tâm hồn anh lòng yêu thích và đam mê nuôi gà Hồ từ bấy đến giờ, thấm thoát đã hơn 30 năm.
    Nghĩ lại thời bấy giờ làng Lạc Thổ hay còn gọi là làng Hồ vẫn còn nhiều nhà nuôi gà Hồ chứ chưa hiếm như bây giờ. Nhưng trải qua những đợt cúm gia cầm vừa qua, số lượng gà Hồ cũng bị sụt giảm nghiêm trọng và có nguy cơ gần như tuyệt chủng. Trong khi đó gia đình ông Dũng vẫn còn giữ được và cứ bền bỉ, kiên trì duy tồn. Vượt qua bao gian nan vất vả, nhất là thời kỳ đất nước còn khó khăn, vào thời điểm giáp hạt, dù có lúc phải chạy ăn long đong lận đận nhưng gia đình ông vẫn quyết tâm phải giữ bằng được ít nhất một đôi trống mái, cốt để giữ lấy giống. Ông cho rằng giống gà Hồ không chỉ là của gia bảo riêng của gia đình, dòng họ mà còn là niềm tự hào của toàn dân làng Lạc Thổ và là nguồn gen quý hiếm – di sản của quốc gia.
    Cũng chính vì trải qua bao thăng trầm nên tục thi gà Hồ vào ngày mùng 4 tháng Giêng trong “lễ khao trầu” thời xưa bị gián đoạn. Mãi đến năm 1992, câu lạc bộ (CLB) gà Hồ mới được chính thức thành lập. Rồi cho đến năm 1993, hội thi gà Hồ mới được tổ chức lại vào ngày hội làng mùng 10 tháng 2 Âm lịch hàng năm, cứ cách 3 năm mới mở thi một lần. Đến năm 2000, do kinh phí hạn hẹp nên việc tổ chức lại phải ngừng lại đến năm 2013 mới có thể tiếp tục. Song tất cả những năm còn lại thì việc tổ chức trưng bày gà Hồ vẫn diễn ra thường xuyên để dân làng và khách thập phương có cơ hội chiêm ngưỡng. Gần đây, nhiều năm liền gia đình ông Dũng được đánh giá là có giống gà đẹp nhất, ai đến nhà thăm cũng phải tấm tắc khen.
    Đến năm 2010, có đoàn truyền hình về quay phóng sự với chủ đề gà Hồ. Cả làng, lúc bấy giờ vẫn còn một số hộ có gà đẹp. Trong đó gia đình ông Dũng còn giữ được nhiều gà và được đánh giá là dòng gà đẹp nhất. Biêt được, ông Chung trưởng Câu lạc bộ (CLB) gà Hồ đã đưa đoàn truyền hình đến quay để lấy tư liệu và sau đó kết lạp ông Dũng vào CLB gà Hồ của làng.Tiếng thơm cứ lan dần, gia đình ông đã trở thành địa chỉ tin cậy, được Trường Đại học Nông nghiệp I cùng Viện Chăn nuôi Quốc gia về hỗ trợ một phần kinh phí và kẹp số cho 10 con gà sinh sản, 2 con gà choai và 2 con gà con để theo dõi quá trình phát triển, cũng là để bảo tồn nguồn giống. Ngoài ra, gia đình ông cũng chăn nuôi gà Hồ để làm kinh tế, đồng thời cung cấp giống cho bà con trong làng và khách thập phương.


    [​IMG]

    Thật bõ công sức bỏ ra, ông và gia đình đã được đền đáp xứng đáng trong hội thi gà Hồ vào dịp hội làng xuân Quý Tỵ 2013 vừa qua. Ông Dũng đã vinh dự được nhận giải Nhất “Cặp đôi” gà Hồ, cũng rất đáng tự hào là những hộ mua gà giống của gia đình ông năm nay dự thi đều có giải. Ông luôn tâm niệm phải cố gắng gìn giữ mãi giống gà Hồ quý hiếm. Đến nay ông đã truyền tình yêu đó cho các con, các con ông cũng quyết tâm gắn bó với những chú gà Hồ đáng quý đáng yêu này.
    [​IMG]
    Đứng đầu là anh Đỗ Tá Sỹ, con trai trưởng của ông Dũng. Anh Sỹ năm nay mới ngoài 30 tuỏi, trẻ nhất trong những người tham dự hội hội thi gà Hồ vừa qua, anh cũng vinh dự nhận được giải Nhì “Đơn trống”. Đầu tàu gương mẫu phát huy truyền thống gia đình, anh đưa ra quyết tâm cùng bố mẹ động viên, dìu dắt các em chú trọng bảo vệ, gìn giữ để thương hiệu gà Hồ Lạc Thổ ngày càng vang xa.
    Thanh Lịch
    Từ hội gà Hồ


    TP - Ngày 9-2 âm lịch vừa qua, tại làng Hồ xưa (nay thuộc thị trấn Hồ, Thuận Thành, Bắc Ninh) đã tổ chức hội thi gà Hồ theo thể thức mới, phản ánh được nét văn hóa độc đáo của một làng quê có truyền thống nuôi những con gà tiến vua.
    [​IMG]Anh Nguyễn Văn Hải với đôi gà Hồ đoạt giải ba. Ảnh: KIẾN NGHĨA.Phát huy truyền thống
    Dân làng Lạc Thổ Bắc của thị trấn Hồ, cho biết đây là cuộc thi lần thứ tư, sau khi bị gián đoạn 13 năm. Chắc phải đợi khá lâu mới lại có cuộc thi này, nên từ sáng sớm không khí lễ hội tại đây đã rất náo nhiệt.
    Những con gà dự thi được chủ nhân đưa đến nhận mã số, rồi xếp hàng chờ tới lượt để Ban Giám khảo chấm. Ông Nguyễn Đăng Chung, Hội trưởng Hội chăn nuôi gà Hồ, Trưởng Ban tổ chức cuộc thi cho biết, sẽ chọn ra những đôi trống mái, đơn trống và đơn mái để trao các giải nhất, nhì, ba cho từng loại. Ban Giám khảo là những người nuôi gà Hồ lâu năm, nhất thiết không có gà tham gia hội thi.
    Gà Hồ dự thi được đánh giá theo những tiêu chí nghiêm ngặt. Gà trống phải đạt trọng lượng từ 4kg trở lên, đầu gộc, mang màu mã mận (màu mận chín) hoặc mã lĩnh (màu đen), mào xít hoặc mào nụ, chân cao tròn và to vừa phải, vẩy mịn màu da hạt đậu nành, đuôi nơm.
    Gà mái ngoài việc có đầy đủ các tiêu chí như gà trống, phải đạt trọng lượng từ 3kg, lông mang màu mã thó (trắng màu đất thó), mã sẻ (lông chim sẻ), mã nhãn (màu quả nhãn chín). Tổng điểm của các con gà tham gia cuộc thi là 80, trong đó cân nặng chiếm một nửa số điểm, nửa số điểm còn lại chia đều cho 5 tiêu chí gồm đầu, mào, mã, chân, đuôi.
    “Do đặt ra tiêu chí rõ ràng, nên những con gà có trọng lượng lớn chưa chắc đã chiến thắng, mà phải sở hữu những số đo hài hòa, chuẩn về mẫu mã”- ông Chung cho biết.
    Giải nhất cặp thuộc về đôi gà của ông Đỗ Tá Dũng, giải nhất đơn trống thuộc về gà của ông Nguyễn Văn Hệ, giải nhất đơn mái là gà của ông Nguyễn Văn Mậu... “Những cặp gà, con gà đoạt giải lần này hội tụ khá đầy đủ các tiêu chí của một con gà Hồ”- ông Chung nói.
    Dù là “một miếng giữa làng” nhưng không phải vì thế mà người có gà dự thi cảm thấy cay cú khi không đoạt giải. Cặp gà của anh Nguyễn Văn Hải (tức Hải Tuyết), một người giàu có tiếng trong vùng, chỉ đoạt giải ba. Anh Hải nói: “Công việc kinh doanh khiến nhiều lúc tôi phải ăn vận lịch sự. Nhưng sau những lúc đó, tôi thường xuyên dọn chuồng gà mà không sợ bẩn, vì đó là thú vui của mình”.
    Còn ông Nguyễn Hữu Tiến, chỉ có con mái đoạt giải ba, nhưng vẫn thoải mái cho tôi xem trên cánh đôi gà của mình đã được gắn số để theo dõi quá trình phát triển cũng như con của chúng sau này.
    “Một số con gà của địa phương chúng tôi đã được Trường Đại học Nông nghiệp 1 và Quỹ Môi trường toàn cầu tiến hành kẹp số để theo dõi sự phát triển, nếu tốt sẽ bảo tồn gen. Đây là điều mọi người rất tâm đắc, vì qua đó giống gà của địa phương sẽ được nghiên cứu, bảo tồn”- ông Tiến nói.
    Thi gà Hồ thành đặc sản
    Ông Nguyễn Đăng Chung kể: Năm 1991, khi làm trưởng thôn Lạc Thổ Bắc, ông đã nghe các cụ cao niên trong làng kể về truyền thống nuôi gà Hồ và những cuộc thi gà của địa phương. Thời xưa, một số hộ gia đình tại làng Hồ có trách nhiệm nuôi một con gà trống thật đẹp dùng làm gà thờ dự thi.
    Gà trống sau khi được làm lông, mổ moi, luộc chín, tối thiểu phải cân nặng bằng ba quan tiền (mỗi quan nặng khoảng 1,2kg) mới được đem dự thi. Khi đó gà được bày trên mâm thau, cổ vươn cao, thân mập tròn, da bóng, hai cánh xoè ra, chân quỳ, mỏ ngậm hoa hồng và có mảnh giấy ghi tên người nuôi.
    Gà được rước ra đình để tế thần hoàng làng, sau đó đem cân và chấm thi. Giải thưởng thường giành cho những con gà có cân nặng nhất.
    Tại thời điểm trên, truyền thống nuôi gà Hồ được khôi phục. Năm 1992, với cương vị là Hội trưởng Hội chăn nuôi gà Hồ của địa phương, ông Nguyễn Đăng Chung cùng các thành viên trong hội đã tổ chức lại cuộc thi gà Hồ.
    Tuy nhiên, nét mới của cuộc thi hiện nay là sẽ thi gà Hồ còn sống: “Sở dĩ chúng tôi chọn thể thức thi như vậy vì ba điểm có lợi. Thứ nhất sẽ tăng thêm nét văn hoá độc đáo của địa phương trong các ngày lễ hội của làng; thứ hai là bảo tồn, nhân giống phát triển con gà Hồ của địa phương; thứ ba, khuyến khích người dân tăng thu nhập từ chăn nuôi”.
    Vì sao cuộc thi không được tổ chức thường niên, mà lại gián đoạn? Ông Chung ngậm ngùi: “Vấn đề chủ yếu do kinh phí. Tuy nhiên những năm không có cuộc thi, chúng tôi vẫn tổ chức triển lãm gà Hồ để mọi người đến xem vào những dịp hội làng”.
    Theo Kiến Nghĩa- Báo Tiền Phong



    ---------- Bài viết thêm vào lúc 02:46 PM ---------- Bài viết trước được viết vào lúc 02:04 PM ----------


    Chuyện lạ ở xứ nuôi gà “khổng lồ”

    Bịch, bịch… những bước chân nặng nề, lịch bịch nện thồm thộp trên nền đất ngỡ như con trẻ chạy nhẩy lò cò hay đánh bi đánh đáo khiến tôi giật mình ngoảnh lại...


    Lũ gà trống con nào con nấy to cỡ dăm cân rưỡi đến trên sáu cân, mào đỏ cục, thân mình trùng trục những thịt là thịt đang lật đật chạy về đón những hạt ngô, thóc vừa tãi ra từ tay ông chủ… Có lẽ chúng là những con gà khổng lồ của xứ Việt này.

    Khắp đất Việt Nam có lẽ gà Hồ xứng đáng với danh hiệu đệ nhất đô vật bởi trọng lượng đáng kinh ngạc của chúng. Giống gà này do dân làng Hồ (Lạc Thổ, thị trấn Hồ, Thuận Thành, Bắc Ninh) nuôi gắn liền với tục lệ thi gà luộc vào ngày mồng bốn tháng giêng, trong lễ “khao trầu”.

    Lệ làng, dân Lạc Thổ được chia ra các giáp. Trong mỗi giáp sẽ họp bàn, quyết định chấm xem bao nhiêu người được nuôi gà trống thờ khao trầu. Người được chọn phải rất mát tay chăn nuôi, tính tình cẩn thận đến tỉ mỉ và quan trọng là đạo đức thuộc hàng sáng không một tì vết.

    [​IMG]

    Gà "khổng lồ" ở Đông Hồ.

    Thế nên ai được làng giáp “chấm” để nuôi gà lễ đều coi đó là một vinh dự cực lớn. Lễ khao trầu diễn ra tưng bừng, sáng mồng bốn người người nô nức vòng trong, vòng ngoài đen đặc xem cảnh những cụ ông phơ phơ râu bạc, cân gà đã luộc chín xem gà giáp nào nặng nhất để mà lĩnh thưởng. Phần thưởng nhỏ thôi nhưng ý nghĩa tinh thần của nó cực lớn khiến cho giáp nào giáp nấy đều háo hức, bộn rộn cả năm trời chăm sóc đàn gà cưng của mình theo những phương cách bí mật nhất.
    Tương truyền có những con gà Hồ khi còn sống nặng tới 7-8 kg, tức bằng hai con ngỗng lớn. Không chỉ nổi tiếng là giống vật to, đẹp một cách thanh nhã đã đi vào dòng tranh Đông Hồ mà gà Hồ thịt còn rất thơm, ngon, đậm, thường dùng làm quà biếu cho những nơi ân tình.
    Ông Nguyễn Đăng Chung - Hội trưởng Hội gà Hồ kể chuyện ngày xưa, các cụ nuôi gà Hồ bằng bí kíp cơm nóng nghiền cùng cám xay, nặn cỡ ngón tay rồi nhồi cho gà như các bà phe phẩy vẫn nhồi ngan, nhồi vịt ăn bánh đúc trước khi đến cổng chợ vậy. Loại hỗn hợp nóng sốt và giàu dinh dưỡng trên sẽ giúp cho gà tiêu hóa rất nhanh, cái mề chẳng mất mấy thời gian co bóp đồng hóa thức ăn, khiến cho trọng lượng gà chẳng mấy chốc hóa khổng lồ đến ngoại cỡ trong họ hàng nhà hai chân.
    Giờ đây, chẳng biết do giống gà đã thoái hóa hay không còn ai nhồi kiểu này nên con gà kỷ lục mà ông Nguyễn Đăng Chung nuôi được cũng chỉ cỡ 6,5kg. Để vỗ đạt đến trọng lượng lý tưởng ấy, ông phải mất cỡ 2-3 năm nuôi theo dạng thả vườn và nhất là chỉ cho ăn thóc, ngô chứ tuyệt nhiên không dùng cám công nghiệp thì thịt mới thơm, ngon, giòn sật đúng chất gà Hồ.
    Ông Chung kể: “Gà Hồ do có trọng lượng khác thường nên cách chế biến cũng cầu kỳ. Chúng được làm lông, mổ moi và giàng (tạo dáng bằng các thanh tre buộc lại) theo thế quỳ, bay, phục… luộc trong nồi trăm lít dễ đến hơn nửa giờ mới sôi. Khi nồi luộc sôi được một chốc phải tắt bếp ngâm đến khi gà tự chín để khỏi bị nứt da, xấu dáng, thịt giữ nguyên vị ngọt đậm đà. Con gà lúc ấy đem bày lên bàn thờ gia tiên nom bệ vệ, uy nghi như một con đại bàng đang xòe cánh.
    Ngoài món luộc, gà Hồ còn chế biến được rất nhiều món mà đặc sắc nhất phải kể đến món nem… da gà vô tiền khoáng hậu. Gà Hồ vốn có lớp da rất dày tựa bì lợn, một con gà cỡ trên 5kg lột cũng phải được 1kg da. Da ấy được đem luộc chín, thái con chì nhỏ rồi bóp với thính làm bằng đỗ tương rang, muối, gia vị, lá chanh… làm thành món nem ăn sậm sựt, thơm ngon, rất khoái khẩu và vô cùng tốn rượu. Thịt gà Hồ xào lăn, nấu đông hay đem nấu xáo đều ngon có tiếng. Ngay cả đến bộ xương cùng cổ cánh đem hầm đỗ đen, ngải cứu ăn cũng đặc vị Đông Hồ”.
    [​IMG]


    Trong sân nhà ông Nguyễn Thế Trà - một người cả đời đắm đuối bên những con vật hai chân ngoại cỡ quê mình, tôi mê mải nhìn những con gà khổng lồ, đi đứng lộc ngộc, thỉnh thoảng lại cất cao chiếc cần cổ vĩ đại gáy giọng ồ ồ vang vọng từ đầu làng, cuối xóm. Tiếng gáy có thể làm co rúm những con gà mái hoa mơ đang tuổi ghẹ trống ở nhà hàng xóm.
    Ông Trà bảo, giống gà này 3,8-4kg còn chưa mọc đủ lông, chưa biết ghẹ mái, thịt chưa ngọt nên luộc hãy còn nát. Cứ phải đến cỡ 4,5-5kg mới đúng chất gà Hồ. Nói rồi ông vào chuồng bắt cho tôi xem con gà trống giống nặng trên 5,5kg. Đang bị nhốt chồn chân, mỏi cẳng, lại thấy người lạ đến gần lãnh địa nên nó cứ bươi bả trong tay ông lão chực chạy khiến ông mấy phen suýt ngã nhào phải gọi cả con trai xắn tay áo lại phụ giúp.
    Kỷ lục về gà của ông Trà từng nuôi là con đã cắt tiết, làm lông, mổ moi sạch sẽ lòng mề cân móc hàm lên cũng được 5kg tương đương khi cân hơi cỡ gần 7kg.
    Hiện nay, do thị trường của những người sành điệu, lắm tiền, nhiều của rất chuộng chất lượng gà Hồ nên ngay cả chính dân trong vùng cũng ít khi được thưởng thức đặc sản quê mình mà toàn bóp mồm, nhịn miệng để bán cho giới nhà giàu ở Hà Nội.
    Một con gà Hồ bóc trứng giá cỡ 50-60.000đ, một kg gà thịt khoảng năm rưỡi, hai năm tuổi giá từ 200-250.000đ/kg nên một con gà cũng xêm xêm 1,2-1,5 triệu đồng. Ấy vậy mà muốn ăn được thưởng thức một miếng thịt gà Hồ phải đặt từ lúc giêng, hai bởi không có nhiều, có sẵn mà bán. Mỗi con gà đã có cả “chồng gạch” đặt sẵn từ khi chúng còn chưa nhổ giò, bốc dáng.
    Do thời gian nuôi lâu, cần không gian rộng để cho chúng vẫy vùng cứng gân, chắc thịt nên nuôi một lứa gà Hồ người ta nuôi được tới 3-4 lứa gà thường. Hiệu quả kinh tế thấp, chậm lớn, chỉ có ai máu mê lắm, hoài cổ lắm mới nuôi gà Hồ. Vậy nên, có câu thơ: “Mến yêu Lạc Thổ thì về/ Làng em làm mã có nghề chăn nuôi/ Đất vui nhiều lợi thảnh thơi/ Gà chăn, chim thả, chờ thời mỗi niên”…
    Giờ gà Hồ được liệt vào hàng quý hiếm đến mức Viện Chăn nuôi quốc gia phải cử cả chuyên gia bảo tồn về đánh số từng con gà quý để đưa vào dự án bảo tồn duy trì quỹ gen. Buồn thay, tình thế cho con gà gắn liền với dòng tranh dân gian một thời cực thịnh vẫn không sáng sủa lên là mấy.
    Hội gà Hồ năm nào đông vui vài chục người giờ bỏ cuộc chơi gần hết, chỉ còn rơi rớt mươi người quyết giữ nghề tổ. Mỗi hộ có chừng hai, ba chục con giống, dịp Tết cung ứng kịch trần khoảng 100-150 con ra thị trường nên ai không quen, không biết mối không thể có cơ hội tự khoản đãi hay được khoản đãi giống gà biếu cực kỳ quý này.
    Bớt cao cấp hơn gà Hồ là gà Đông Cảo (Đông Tảo, Khoái Châu, Hưng Yên). Giống gà này cũng nổi tiếng là to nhưng dáng thô hơn hẳn gà Hồ với đặc điểm cực kỳ dễ nhận dạng là chân chúng thấp hơn, vảy xù xì, góc cạnh, riêng cái cẳng chân đã to cỡ bắp tay người lớn. Tuy dáng xấu nhưng thịt gà Đông Cảo cũng thơm ngon, săn chắc không kém gà Hồ là mấy. Thịt gà Đông Cảo vang danh thiên hạ với hai món tủ là xào lăn với ớt và món thịt nấu đông với những miếng da dày mà giòn, sậm sựt chẳng kém bóng bì.
    [​IMG]


    Gà Đông Hồ lớn hơn hẳn so với giống gà bình thường.

    Một câu chuyện mà dân ở đây vẫn râm ran truyền tụng đầy tự hào về kích thước con gà của mình rằng vào thời điểm giặc Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc ác liệt nhất, làng xóm đào hầm chữ A trú ẩn hết lượt, mọi hoạt động rút vào bí mật. Bỗng một sáng, có ông khách lạ công tác qua đêm ở Đông Cảo chợt nghe thấy tiếng những bước chân rầm rập như duyệt binh.
    “Quái lạ, sao đội dân quân xã nhà tập tành gì mà sớm thế?”. Ông tự hỏi và cố dụi đôi mắt cò cử, kèm nhèm đầy dử, ngóng ra hướng có tiếng động với một lòng ngưỡng mộ sâu sắc. Thốt nhiên, chỉ thấy một bầy gà Đông Cảo nhà nào quên cài then chuồng, lộc ngộc đang “hành quân” trên con ngõ nhỏ. Chuyện trở thành huyền thoại cho cả làng từ bấy…
    Những con gà như thế nhắc nhớ đến lời của Tả tướng quân Lê Văn Duyệt nói rằng gà có năm cái đức: Văn, Vũ, Dũng, Nghĩa, Tín. Cũng gần thật vậy, nhìn những con gà trống Đông Cảo sải bước trong các khu vườn hay lối xóm một cách bệ vệ , uy nghi đầy hào khí quan võ lại có nét kính lễ của quan văn, nét thư thái của bậc đồ nho tín nghĩa.
    Cùng là giống gà có kích thước ngoại hạng nhưng Đông Cảo khác gà Hồ ở chỗ chúng bớt “quý tộc” hơn, chịu cái tính của con nhà khó, mắn đẻ và có thể nuôi bỗ bã, tốc độ xuất chuồng cũng rút ngắn chỉ bằng phân nửa thậm chí phần ba gà Hồ. Nghề nuôi gà cổ truyền do đó trở nên rất thịnh.
    Ở Đông Tảo luôn có chừng dăm, bảy chục hộ nuôi với quy mô từ ba chục đến cả vài trăm gà trong chuồng, sẵn sàng tung ra một lượng gà đến cả tấn.
    Ông Tạ Đình Hiệu - một hộ nuôi gà gia truyền nghiệm rằng gà mái to quá, đẻ không nhiều, vào ổ dễ vỡ trứng, nuôi con không khéo, gà trống to quá đạp mái cũng yếu nên dân làng có xu hướng chọn tạo gà ngày một… nhỏ hơn. Đời ông của ông Hiệu cỡ gà 7kg không lạ, đời bố ông cỡ gà 6kg rất phổ biến còn bây giờ gà chỉ đạt trung bình loại 5kg.
    Anh Đào Đức Thuận - một hộ chuyên nuôi gà thịt dạng thả rông vừa xuất chuồng 100 con cho biết một năm gia đình mình cung ứng cỡ 500 gà thịt ra thị trường. Anh Thuận kể: “Gà nuôi khoảng 6 tháng là đạt cỡ 3,5 kg/con dù chỉ cho ăn toàn ngô, thóc. Mùa cưới hễ có bao nhiêu bị vét hết bấy nhiêu với giá 80.000đ/kg, còn ngày lễ tết mua biếu cỡ 90-100.000đ/kg. Tính ra mỗi con cũng lãi được dăm chục ngàn. Tết này tôi chỉ còn 50-60 con bán thôi”.
    Khác với cách nuôi truyền thống của anh Thuận, nhà anh Nguyễn Trọng Hoan lại nuôi gà Đông Cảo theo phương pháp bán công nghiệp: quây chuồng, cho ăn cám công nghiệp giai đoạn nhỏ rồi sau đó cho ăn ngô, thóc. Mỗi năm nhà anh Hoan xuất bán Tết cỡ 1 tấn gà thịt. Năm ngoái gà được giá, nông sản rẻ nên anh lãi được 30.000đ/kg, năm nay theo trù bị anh chỉ còn lãi cỡ 17.000đ/kg, vị chi một cái Tết anh cũng bỏ túi được ba bốn chục triệu nhờ giống gà độc đáo quê mình.
    Hầu như tất cả số gà Đông Cảo được lái đến cất tại chuồng rồi bán ra chợ huyện, chợ tỉnh hay bán cho những người làm quà biếu ở mạn Hải Phòng, Hải Dương, Hà Nội…

    Theo Xứ Đoài

    VTCNews
     
    Last edited: 17/9/13
  2. Nguyen Hoang Ho

    Nguyen Hoang Ho Thành viên uy tín

    Tham gia:
    4/7/08
    Bài viết:
    1,163
    Thích đã nhận:
    1,177
    Đến từ:
    Nha Trang
    Đệ nhất Kỳ Kê
    Gắn liền với nghề làm tranh nổi tiếng nhưng việc nuôi và gìn giữ giống gà Hồ quý hiếm ở làng tranh Đông Hồ (Thuận Thành, Bắc Ninh) ít người biết đến.
    [​IMG]
    Người chăn nuôi luôn coi gà Hồ như một báu vật. Ảnh: Nguyễn Trường.
    Thi hoa hậu gà Hồ

    78 tuổi, ông Khúc Đình Tính (thôn Lạc Thổ, thị trấn Hồ, Thuận Thành, Bắc Ninh) có đến 50 năm gắn bó với bao nhiêu lứa gà Hồ mà ông không nhớ nổi. Ông nói vanh vách những đặc điểm, những món ăn khoái khẩu, những bệnh thường gặp, những cá tính… của gà Hồ với một vẻ đam mê hiếm thấy. Đối với ông, gà Hồ vượt lên trên những giá trị vật chất tầm thường để trở thành một biểu tượng văn hóa, biểu tượng tâm linh của người Đông Hồ.

    Nói đến tranh làng Hồ là phải nói đến gà Hồ và ngược lại. Nghèo đến đâu, trong mâm cỗ cúng tổ tiên của mỗi gia đình trong làng, nhất là những gia đình đứng hàng trưởng vào những ngày Tết phải có một con gà Hồ được luộc chín, da vàng ươm, đầu nghển cao ngạo nghễ…

    Và cũng duy nhất ở đất nước ta, có một cuộc thi hoa hậu… gà được tổ chức vào ngày 10-2 âm lịch hàng năm. Tại cuộc thi ấy, người ta cũng tổ chức kiểm tra số đo các vòng ngực, lườn, tính chiều cao, cân nặng, so sánh dáng đi, bình phẩm tiếng gáy, tìm ra những cô gà, chú gà Hồ hội đủ các yếu tố to, khỏe, đẹp… để trao giải thưởng.

    Điều dễ nhận thấy nhất của gà Hồ đó là trọng lượng vượt trội so với giống gà bình thường. Trung bình, một chú gà Hồ trưởng thành có thể nặng đến 6-7 kg. Tuy nhiên, những đặc điểm khác của gà Hồ so với các giống gà to được biết đến nhiều như Đông Cảo, gà lai, gà chọi… thì không phải ai cũng biết.

    Với hơn 50 năm gắn bó với nghiệp nuôi gà Hồ, ông Tính cho rằng đối với gà trống phải hội đủ các đặc điểm về hình thức: Mã lĩnh (lông đen toàn thân), đầu gộc (đầu to như nắm tay), mào sít (mào như con chim sít), chân cao, da đỗ nành (vảy ở chân như những hạt đậu nành), mình trường, đuôi nơm (đuôi xòe ra như chiếc nơm úp cá, lông đều nhau) và lườn bắp chuối (lườn gà như hình bắp chuối, không phải hình lưỡi mác như gà thường).

    Đặc biệt, yếu tố da đỗ nành rất quan trọng bởi được dùng để phân biệt với giống gà Đông Cảo vốn cũng có nhiều đặc điểm giống gà Hồ nhưng chân gà Đông Cảo có hai vạch màu đỏ ở chân.

    Đối với gà mái cũng phải bảo đảm các yếu tố như gà trống, chỉ có điều khác là màu sắc phải là loại mã thó (lông trăng trắng, phơn phớt như màu đất thó), đầu, chân đều nhỏ hơn gà trống. Gà mái khi đẻ nhiều thì có yếm, tức là có thêm lớp da nữa, màu đỏ au kéo từ cổ xuống tới diều.

    Trọng lượng gà mái thường nhỏ hơn gà trống khoảng 1-2 kg. Một đặc điểm nữa để phân biệt gà Hồ đó là diều của loại gà này đều cân chính giữa và luôn được phủ một lớp lông kín. Mỗi lứa đẻ của gà Hồ đạt khoảng 10-12 trứng, to gấp rưỡi so với trứng gà thường và có hình dáng tròn đều.

    Nghề chơi lắm công phu…

    Gà Hồ thuộc giống gà rất kén ăn và khả năng kháng bệnh kém. Chính vì vậy, để chăm sóc, nuôi dưỡng cho những chú gà Hồ đòi hỏi một sự kỳ công hiếm thấy. Ngoài việc không bao giờ được cho chúng ăn các loại thức ăn tạp, cám công nghiệp, công đoạn chế biến thức ăn cho loại gà này cũng khá cầu kỳ.
    Món ăn thông dụng của gà Hồ là thóc và ngô. Tuy nhiên, trước khi cho ăn, thóc phải ngâm bằng nước ấm từ tối hôm trước nhằm làm giảm độ cứng của vỏ thóc, đỡ hại dạ dày gà. Ngô cũng phải ngâm nước, tốt nhất là xay ra để hòa với cám từ gạo giã ra.
    Nhiều người cẩn thận còn thường xuyên đi bắt ốc, ếch, nhái, cào cào, châu chấu về cải thiện bữa ăn đồng thời tăng giá trị dinh dưỡng cho gà Hồ. Do gà Hồ rất nhạy cảm với thời tiết nên việc xem dự báo thời tiết là việc thường ngày của mỗi người nuôi gà.
    Nuôi gà đẻ là giai đoạn khó nhất trong quá trình chăm sóc gà Hồ. Trước khi gà đẻ, người nuôi phải cho ăn thật nhiều và không bao giờ nuôi chung gà trống và gà mái trong cùng một chuồng. Khoảng 2-3 tiếng trước khi làm thủ tục tác hợp cho hai con gà, những người nuôi mới thả gà trống ra. Đạp mái xong, lại phải lùa ngay gà trống vào để không đạp con gà mái khác. Đối với con gà mái to, người nuôi còn phải đan cũi, làm ổ bằng đệm rơm để gà trống đỡ phải… đuổi và bảo đảm chất lượng cuộc mây mưa.
    Chăm sóc và bảo vệ gà như thế nên tỷ lệ nở của trứng gà Hồ luôn đạt từ 90% trở lên đồng thời bảo đảm gà Hồ không hề bị lai tạp với các giống gà khác. Bởi là giống gà to, di chuyển chậm chạp và hơi vụng về nên suốt trong quá trình ấp, người nuôi gà phải thường xuyên chú ý để không cho gà mẹ giẵm vào trứng gây vỡ.
    Đến ngày nở, người nuôi phải bóc lớp vỏ trứng để những con gà yếu có thể ra được. Sau đó, trong vòng một tuần, gà con được cho ăn vừng nhằm tạo lớp dầu trong dạ dàyđể dễ tiêu hóa. Một tháng đầu tiếp theo, gà được nuôi bằng tấm gạo (hoặc gạo giã nhỏ) ngâm kỹ.
    “Với chế độ chăn nuôi tỉ mỉ, nhiêu khê thế nên rất ít người có đủ thời gian, sự kiên trì để chăn nuôi. Điều đó lý giải vì sao giống gà này khó có thể nhân rộng được” - Ông Nguyễn Thế Trà, thôn Lạc Thổ cho biết.
    Nhằm tạo điều kiện cho các gia đình nuôi gà Hồ cùng nhau chia sẻ những kinh nghiệm, khó khăn, đẩy mạnh phong trào nuôi gà Hồ cũng như gìn giữ hồn cốt làng Hồ, Hội gà Hồ làng Lạc Thổ đã được thành lập từ 20 năm trước đây. Hiện nay, tổ đã có gần 20 thành viên với hàng trăm con gà Hồ được chăm chút cẩn thận mỗi ngày bởi bàn tay và sự cẩn trọng của mỗi tổ viên.
    Không chỉ là hàng cao giá
    Thịt gà Hồ được cho là thơm, ngon nổi tiếng, từng là đặc sản tiến vua ngày xưa. Nhưng kinh nghiệm của người Lạc Thổ cho thấy, không phải cứ thấy gà to là có thể làm thịt được. Nếu như có trọng lượng dưới 3kg, chú gà đó vẫn được coi là trẻ con, thịt nhão không ngon.
    Gà Hồ chỉ thực sự thơm, ngon đúng vị khi đã trưởng thành, đủ lông đủ cánh (tức là khoảng 4kg trở lên với gà trống, 3 kg với gà mái). Gà Hồ thường được dùng làm quà biếu sang trọng nên trong những năm gần đây giá thường rất cao. Hiện nay, giá trung bình gà Hồ bán tại chuồng khoảng 300-400 nghìn đồng/kg, một con gà có giá đến hơn một triệu đồng nhưng luôn trong tình trạng cầu lớn hơn cung.
    Nhưng, người dân Lạc Thổ không chỉ nuôi gà Hồ để bán bởi có bán được giá cao như thế cũng vẫn… lỗ bởi công sức, chi phí bỏ ra khá lớn, thời gian thu hoạch một lứa gà lại được tính bằng năm. Người Lạc Thổ nuôi gà Hồ một cách kỳ công như thế một phần là nhằm gìn giữ lại một nguồn gen quý hiếm cho quốc gia. Biết được đây là giống gà quý, từ năm 1989 đến nay, Viện chăn nuôi quốc gia đã thực hiện hỗ trợ một phần thức ăn và thuốc phòng, chữa bệnh cho gà Hồ.
    Thực ra, số tiền để hỗ trợ không nhiều (khoảng 5 triệu đồng/năm), nhưng đó là động lực để người dân Lạc Thổ tiếp tục nuôi dưỡng thú chơi gà Hồ đã tồn tại từ bao nhiêu năm nay. “Phải thực sự có tâm mới có thể nuôi được gà Hồ, chứ chỉ nghĩ đến vật chất chắc chắn giống gà Hồ thuần chủng đã mất từ lâu” - Ông Trà cho biết.

    Theo TSKH Lê Thị Thúy, người phụ trách phòng thí nghiệm công nghệ gen động vật của Viện Chăn nuôi quốc gia, chủ trì đề tài “Bảo tồn giống gà Hồ” thì gà Hồ là số 1 trong hơn 20 loại gia cầm quí hiếm nhất của Việt Nam, hiện đang được bảo tồn nguồn gen bằng hai phương pháp: cất giữ mẫu gen và bảo tồn tại nông trại. Đây là giống gà cực hiếm, có số lượng rất ít. Nếu không giữ tốt sẽ có nguy cơ bị tuyệt chủng, mất nguồn gen quí của quốc gia.
    Tiền Phong online
     
    vlong-cd, pkboy, phuongquang and 5 others like this.

Chia sẻ trang này