Phóng sự người nuôi cu gáy tại Thủy Nguyên - Hải Phòng

Thảo luận trong 'Cu gáy cafe' bắt đầu bởi Cuvo1970, 15/10/08.

  1. Cuvo1970

    Cuvo1970 Well-Known Member

    Tham gia:
    9/10/07
    Bài viết:
    170
    Thích đã nhận:
    131
    Đến từ:
    KaraOke Tre Vàng
    Bốn đời chơi chim Cu gáy

    Cái nắng hanh hao đầu thu đưa tôi ngẫu nhiên lạc vào một xóm quê có cái tên rất lạ là Sanh Soi, thuộc thôn Thuỷ Tú, xã Thuỷ Đường, huyện Thuỷ Nguyên.
    Ông Đàm đang huýt gió gọi chim
    Ngõ nhỏ vắng teo, hoa mướp vàng hoe trên những bức tường gạch long lở. Bỗng đâu có tiếng huýt gió "cục cù cù, cục cù cù". Dừng xe, tôi nhìn vào khoảng sân rộng trước ngôi nhà cổ, trước nhà có cây mít cổ thụ trong một khu vườn um tùm. Ở đó lúc lắc những chuồng cu gáy treo trên cây. Dưới đất cũng là chuồng chim gáy quây lưới mắt cáo, nhí nhoách những chú chim cổ đeo hạt cườm. Trong không gian u hoài ấy, một ông già trông chất phác đang chúm miệng "cục cù cù..." gọi cho chim cất tiếng gáy. Ông tên là Nguyễn Văn Đàm, năm nay 70 tuổi nhưng có đến gần 60 năm thâm niên chơi chim cu. Trước đó, thì "đời bố, đời ông, đời cụ tôi đã chơi chim rồi, chơi chim ngày xưa cũng như bây giờ các bác đi chơi cao lâu tửu điếm ấy thôi"!
    "Năm 16 tuổi, tôi bỏ học bên Phòng (nội thành Hải Phòng), về nhà là theo bố, theo các anh đi bẫy chim cu gáy. Bấy giờ làm gì có xe pháo, toàn đi bộ. Thức dậy từ ba giờ sáng, đeo một bọc cơm nếp 2 ống gạo, mấy anh em, bác cháu lên đường đi ra tận Đông Triều, Uông Bí, đi đến đâu, trọ nhà người ta, mượn nồi nấu cơm ăn, rồi đánh chim đến đấy. Đi ngao du cũng như là bây giờ người ta đi du lịch thôi. Con chim cu gáy mùa tháng một nó đóng đàn ăn với nhau cả vài chục con, ra giêng hai nó mới gáy tìm bạn, đẻ trứng nuôi con. Tôi một lưới, anh tôi một lưới, hôm thì được, hôm thì không. Đánh về nuôi rồi thi chim gáy cho vui thôi, có bán chác gì đâu".
    "Có hôm "cay" chim, rình đến tối mịt, lạc không tìm được lối về, anh em nằm nhịn đói trong rừng". Ông Đàm cười và tiếp tục huýt gió: "cục cù cù, cục cù cù". Nhưng lũ chim trong lồng vẫn không suy suyển. "Quái nhỉ, mọi ngày tôi chỉ bảo cái là nó gáy ngay, hôm nay nắng to thế mà không thấy gì". Rồi ông vỗ đùi: "Đúng rồi, có bão! Giống chim gáy này tinh lắm. Cứ thấy nó đang gáy, rồi lại không gáy nữa, tối nghe đài, thế nào cũng có tin bão hay áp thấp nhiệt đới".
    "Cái giống chim này nó cũng lạ. Ngày trước, vùng Thuỷ Nguyên có ông Tổng Minh máu chơi chim, nghe ngoài đồng có con cu gáy hay, bèn thuê người đến bẫy. Con chim ấy lạ lắm, có lúc nó gáy cực hay, rồi ắng đi vài năm không gáy câu nào, rồi lại gáy tiếp. Ông Minh tiếc, đưa chim cho hết người này người nọ nuôi, cuối cùng sau 23 năm, con chim lại về với ông... Hôm ấy lồng cu treo trên giàn mướp, có người đến quở: Cu không gáy thì đem mà xào mướp đi. Ông Minh nghe lời, bắt chim làm thịt. Lúc mổ ra thì thấy chim có một hòn dái to, một hòn nhỏ. Hoá ra vì thế mà nó gáy không đều. Chim của tôi bây giờ con nào dái cũng đều như hai hột đỗ đen. Thế nó mới gáy hay, gáy bền".
    "Tôi đã chứng kiến con chim gáy sống đến 25 năm. Năm 70, ông nội cho tôi một con chim hay lắm, đi đâu cũng gáy, xách trên tay cũng gáy. Tôi nuôi mấy năm, rồi đưa cho ông ngoại nuôi. Năm 90, ngoại mất, tôi mang về nuôi thêm mấy năm nữa nó mới chết".



    Chim cu nuôi trong... chuồng gà
    "Con chim hay nhìn là thấy ngay. Các cụ đã có câu "mắt đỏ, mỏ đanh, đít xanh, cầu thấp để dành mà nuôi". Chưa nói đến cườm, mỏ phải nhọn như cái đinh, mắt phải đỏ như mắt cá dói. Lông ở đít phải xanh, nếu trắng, người ta gọi là bạch phao thì vứt. Cu gáy có con giọng thổ, nghe tiếng nó trầm. Con giọng kim thì cao, giọng đồng thì vang. Có con lại kim pha đồng, thổ pha đồng đủ cả. Người chơi có nghề, thì phải có đủ bộ, con thổ con kim, khi cất tiếng gáy nó mới hoà hợp. Như trong một dàn nhạc phải có tiếng nhị réo rắt, có tiếng hồ ồ ồ".
    Hớn hở như trẻ nhỏ, ông Đàm nói về lũ chim của mình trong dịch cúm gia cầm: "Chẳng con nào sao cả, tôi mang vào trong nhà ở luôn với người. Thỉnh thoảng, tôi hạ cái lồng xuống đất cho nó ăn tí cát sỏi. Giống này cũng ốm như gà, hót nhiều khát nước, uống nhiều, đi ỉa cũng chết. Chim ốm, tôi lấy tí lá cây mui giã cho uống, còn nhiều người cho uống thuốc Tây có khi khỏi, có khi toi luôn! Rồi ông lấy mấy tấm bằng chứng nhận đã từng đi thi chim: "Chim tôi đi thi không hay được giải, nhưng đến hội, các anh chị thanh niên cứ mượn chụp ảnh suốt!".
    Thật bất ngờ, ông lão nông dân có đôi tay to bè và bước chân vậm vạp kể câu chuyện về con chim cu gáy, không rõ xuất xứ, nhưng lấy gốc là một tích truyện nổi tiếng trong Sử ký của Tư Mã Thiên: "Bá Di, Thúc Tề là tôi trung của nhà Ân, không chịu thần phục vua Văn Vương của nhà Chu vì cho rằng ông vua này bất nhân, hai ông trốn vào núi Thú Dương ở ẩn, chỉ ăn rau vi, không chịu ăn cơm vì cho đó là thóc gạo của nhà Chu. Một hôm có người nói, rau vi trong núi cũng là của nhà Chu. Hai ông bèn nhịn luôn cả rau mà chết, rồi hoá thành con chim cu gáy. Tiếng kêu cúc cù cúc cu nghĩa là "bất thực thóc Chu" là thế".
    ... Dẫn tôi ra cửa, ông Đàm chỉ một cây sào tre đen nhánh mà ông bảo là bốn đời nhà ông đã dùng để treo chim. Trên ấy đong đưa mấy chiếc lồng ông lão đang làm dở. Chúng khác hẳn những chiếc lồng quả đào thường thấy mà giống một quả trứng cắt đôi. Một nửa của nửa quả trứng ấy là chuồng chim, phần còn lại là cái bẫy lưới. Gỗ giổi chạm trổ hoa văn, móc treo bằng sừng trâu, mái lợp một loại lá cỏ đặc biệt, chiếc lồng giống một tác phẩm nghệ thuật và nếu phơi mưa nắng thì cũng có thể được đến 10 năm!
    "Có con chim nào quen chủ, mở lồng ra nó lại bay về không?" Tôi hỏi. Ngẩn ra một giây, ông Đàm cười: "Chưa thấy con nào. Bất thực thóc Chu mà lại!".
     
  2. banchu

    banchu Thành viên uy tín

    Tham gia:
    20/1/08
    Bài viết:
    514
    Thích đã nhận:
    7,978
    Đến từ:
    Far Western
    Bác kể câu chuyện cũng khá hay, nhưng nếu xét về sự tích hình như bác hơi bị nhầm lẩn.... Khi lúc chết họ hóa thân thành con đa đa thì đúng hơn .... " bất thực cóc chu gia ". :D.

    thân,
     
  3. NAMNHI

    NAMNHI Thành viên uy tín

    Tham gia:
    11/2/07
    Bài viết:
    1,279
    Thích đã nhận:
    11,720
    Đến từ:
    Thanh Hoá
    Hình như một ông thì hóa ra con đa đa, một ông hóa ra con chim gáy chứ bác và vậy thì con nào hóa ra con quốc hả bác?! he he! vụ này có lẽ phải tìm hiểu thêm thôi bác nhỉ?! truyền thuyết thì mỗi vùng kể một cách khác nhau ấy mà các bác!
     
  4. banchu

    banchu Thành viên uy tín

    Tham gia:
    20/1/08
    Bài viết:
    514
    Thích đã nhận:
    7,978
    Đến từ:
    Far Western
    Nói về truyền thuyết về con cuốc, hình nhu nó có khác nữa ấy bác: một trong những sự tích ấy, mình đã copy từ website, mời các bác tham khảo :
    Con "Quốc quốc" vốn là chim Cuốc. Tiếng "quốc quốc" do cách tá âm "cuốc cuốc" mà ra. Trong bài "Qua đèo Ngang" của bà huyện Thanh Quan, có câu:
    Nhớ nước đau lòng con quốc quốc
    Thương nhà mỏi miệng cái gia gia.
    Chim Cuốc còn có tên là Đỗ Quyên, Tử Quy hay Đỗ Vũ. Giống chim này, đầu mỏ hơi cong, miệng to đuôi dài, lưng màu tro, bụng sắc trắng có một đường đen thẳng ngang. Nó thường lủi trong bụi rậm dưới ao sâu hoặc hồ rộng. Cuối xuân sang hè thì bắt đầu kêu. Giọng thê thảm khiến khách lữ hành động lòng nhớ nhà, nhớ quê hương.
    Chim này không tự làm tổ lấy, đẻ trứng vào ổ chim Oanh. Chim Oanh ấp, nuôi cho đến lớn.
    Sự tích chim Cuốc có nhiều thuyết.
    Có điển cho rằng vua nước Thục là Đỗ Vũ thông dâm với vợ một bề tôi là Biết Linh, Biết Linh dấy loạn. Vua Thục thất bại, mất ngôi, chạy trốn vào rừng. Đoạn này sách "Thành đô ký" lại nói: Vua Thục thông dâm với vợ Biết Linh. Biết Linh biết chuyện, bày kế cho vợ nói khích Đỗ Vũ nhường ngôi cho Biết Linh rồi cùng vợ Biết Linh bỏ nước đi, để sống cho trọn tình chung. Đỗ Vũ nghe theo, giao nước cho Biết Linh nhưng vợ Biết Linh bây giờ bỏ Đỗ Vũ, trở lại sống cùng chồng.
    Buồn khổ, nhớ nước, sau thác, Thục đế hóa thành chim Đỗ Quyên, ngày đêm kêu mãi không thôi.
    Trong "Đoạn trường tân thanh" của cụ Nguyễn Du đoạn tả về khúc đàn của Kiều gảy cho Kim Trọng nghe lúc tái hợp, có câu:
    Khúc đâu êm ái xuân tình,
    Ấy hồn Thục đế hay mình Đỗ Quyên.
    Lại cũng có điển chép: Thục đế An Dương Vương của nước ta (207 trước D.L.?), vì con gái là Mỵ Châu bị lừa, trao nỏ thần cho chồng là Trọng Thủy nên phải thua trận và nhảy xuống biển tự tử. Vì nhớ nước nên hóa thành chim Cuốc, ngày đêm kêu lên những tiếng não ruột.
    Thuyết sau này e không đúng. Vì tiếng "Đỗ Quyên", "Đỗ Vũ" nguồn gốc vốn ở Trung Hoa.
    Thật không có tiếng gì kêu bi thảm, não ruột cho bằng tiếng chim Cuốc. Những buổi trưa hè nắng chang chang hay những đêm hè tịch mịch, tiếng chim Cuốc trong những bụi rậm hay trong bụi niễng dưới đầm vọng lên làm lòng người cảm thấy bi ai một cách lạ lùng. Nó gợi lên được sự nhớ nhung một thời oanh liệt xa xôi nào; có khi nó thúc giục và làm bừng dậy cái tinh thần ái quốc nồng nàn đương tiềm tàng trong lòng người dân thời nước mất nhà tan.
    Thi ca cổ điển Việt Nam dùng rất nhiều điển về chim Cuốc.
    Trần Danh An, một di thần nhà Lê (1428-1788), nghe tiếng Cuốc kêu cũng cảm xúc, nhớ lại một triều đại hưng thịnh, một công nghiệp dựng nước của Thái Tổ, tài đức Thái Tông... Hôm nay, Chiêu Thống hèn nhát, họ Trịnh chuyên quyền, lòng ái quốc thiết tha sống động trong tâm hồn thi sĩ; nhưng thi sĩ cảm thấy mình bất lực trước thời cuộc nên đành gói ghém tâm sự di thần của mình trong mấy vần thơ:
    Giá cô tại giang Nam
    Đỗ Quyên tại giang Bắc
    Giá cô minh gia gia
    Đổ Quyên minh quốc quốc.
    Vi cầm do hữu quốc gia thanh,
    Cô thần đối thử tình vô cực.
    Nghĩa:
    Chim giá cô ở bờ sông Nam,
    Chim Đỗ Quyên ở bờ sông Bắc,
    Giá cô kêu gia gia,
    Đỗ Quyên kêu quốc quốc
    Chim nhỏ còn kêu tiếng nước nhà
    Cô thần đối cảnh tình man mác.
    Bà huyện Thanh Quan khi qua đèo Ngang đã mượn tiếng Cuốc kêu để diễn tả tâm trạng thầm kín của mình đối với công nghiệp của triều Lê đã mất:
    Nhớ nước đau lòng con quốc quốc
    Thương nhà mỏi miệng cái gia gia.
    Nhưng tiếng Cuốc ở đây lại càng lâm ly, não nùng hơn nữa.
    Đứng trước thành Cổ Loa, xưa kia nơi đây là cung miếu của vua Thục, nhà thơ Chu Mạnh Trinh bất giác sinh lòng hoài cổ. Cung miếu đó, xưa kia tráng lệ huy hoàng bao nhiêu thì ngày nay điêu tàn quạnh quẽ bấy nhiêu. Trong cảnh vắng vẻ lạnh lùng này, dưới ánh trăng mờ nhạt, tiếng cuốc khắc khoải năm canh vọng lên buồn bã.
    ... Cung miếu triều xưa đây vắng ngắt,
    Trăng mờ khắc khoải Cuốc kêu thâu
    (Bản dịch của Tiền Đàm)
    Nguyên văn:
    ... Tịch mịch tiền triều cung ngoại miếu,
    Đỗ Quyên đề đoạn nguyệt âm âm.
    Tiếng Cuốc của quan Án Chu Mạnh Trinh tuy có não nuột thật nhưng chưa sâu xa thấm thía và bi đát bằng tiếng Cuốc kêu của cụ Tam Nguyên Yên Đỗ Nguyễn Khuyến. Tiếng Cuốc của Cụ Nguyễn là tất cả tiếng nói của lòng một người dân tha thiết yêu nước bị mất nước. Tiếng Cuốc đó còn nói lên một mối đau buồn uất hận của tác giả vì nỗi bất lực trước cảnh đen tối của thời cuộc. Và, đó cũng là tiếng nói của lương tâm thôi thúc tác giả xông pha vào cuộc chiến đấu chung của dân tộc:
    Khắc khoải sâu đưa giọng lửng lơ,
    Ấy hồn Thục đế thác bao giờ.
    Năm canh máu chảy đêm hè vắng,
    Sáu khắc hồn tan bóng nguyệt mờ.
    Có phải tiếc xuân mà đừng gọi?
    Hay là nhớ nước vẫn nằm mơ?
    Ban đêm ròng rã kêu ai đó?
    Giục khách giang hồ dạ ngẩn ngơ.
    Mượn tiếng Cuốc kêu để diễn tả tâm sự của một người dân vong quốc vẫn là một thông lệ trong văn chương Việt Nam.
    "Thục đế", "Đỗ Quyên", "Quốc quốc" đều do điển tích trên.
    nguồn: www.maxreading.com

    thân,
     
  5. mayrau9018

    mayrau9018 Well-Known Member

    Tham gia:
    21/11/07
    Bài viết:
    960
    Thích đã nhận:
    3,685
    Đến từ:
    Ninh Binh
    "Chim này không tự làm tổ lấy, đẻ trứng vào ổ chim Oanh. Chim Oanh ấp, nuôi cho đến lớn."
    Chim quốc vẫn làm tổ, đẻ khoảng 5 đến 7 trứng rồi ấp và nuôi con bình thường mà bác banchu ơi
     
    Last edited: 16/10/08
  6. banchu

    banchu Thành viên uy tín

    Tham gia:
    20/1/08
    Bài viết:
    514
    Thích đã nhận:
    7,978
    Đến từ:
    Far Western
    Mình chỉ bê "copy" cái topic này ở trên nét http://maxreading.com/?chapter=2130 để cho anh em đọc và tham khảo thôi bác mayrau9018 à, còn việc sinh sản của loài này mình không biết lắm... mình không có rành nhiều về loài này......mà thôi, lôi con cuốc, con đa đa vào cái diễn đàn này, hình như không đúng cho lắm.... vì có thể làm loãng diễn đàn chim gáy phải không các bác nhỉ !
    Thân,
     
    Last edited: 16/10/08

Chia sẻ trang này