Thú chơi ở nông thôn dưới ngòi bút của nhà văn Kim Lân

Thảo luận trong 'Gà nòi - Gà chọi' bắt đầu bởi Nguyen Hoang Ho, 27/4/10.

  1. Nguyen Hoang Ho

    Nguyen Hoang Ho Thành viên uy tín

    Tham gia:
    4/7/08
    Bài viết:
    1,163
    Thích đã nhận:
    1,177
    Đến từ:
    Nha Trang
    [​IMG] Nhà văn Kim Lân Rồi có một thời, không đánh giá cao những truyện về thú ăn chơi, chẳng ai nói đến chúng. Cho nên thậm chí có lúc bản thân tôi cũng coi những truyện ấy chẳng ra gì.
    Ta có nhiều giống gà hay lắm, như gà Hồ là giống gà to. Hồi thằng Chương nhà tôi còn bé, ông trên gác nuôi một đôi gà Hồ, đẹp lắm. Thằng Chương vẽ đôi gà Hồ, đưa đi Ấn Độ thi được nhất. Riêng tôi chỉ biết về gà chọi. Nhà văn Kim Lân kể.
    Tôi lúc ấy hẵng còn bé, nhưng ông cụ nhà tôi chơi chim sơn ca, chim bồ câu. Chơi chim bồ câu là chính, sau chơi cả gà. Tay chơi đấy!
    Lúc đầu, tôi cứ nghĩ mình sẽ là nhà văn viết về người nghèo. Nhưng sau truyện Đôi Chim Thành, ông Vũ Bằng lúc ấy là biên tập viên cho tờ “Trung Bắc Chủ Nhật” và “Tiểu thuyết Thứ bảy” bảo : “Ông viết về nông thôn không bằng cụ Tố, Nam Cao, ông nên viết về nông thôn kiểu Đôi Chim Thành. Rồi đặt tôi viết một loạt truyện về các thú chơi ở nông thôn. Thế là tôi viết về thú chơi chó săn, chọi gà, đánh vật, đốt pháo...
    Người ta đã đọc truyện “Con Mã Mái” của Kim Lân thì khó mà quên được bọn gà thời xưa, và những cảnh đời một thủa.
    Chơi gà chọi, nước nào cũng thế, ngoài thú chơi văn hóa ra nó còn chơi cờ bạc. Trong truyện “Con Mã Mái” của tôi, cũng viết cả những mánh lới của cờ bạc.
    Tôi viết năm ấy, năm bốn tư. Lúc ấy nhà văn thích cái gì viết cái ấy, chẳng đi thực tế theo đề tài như sau này. Tất nhiên, tôi định viết về vật thì tôi cũng chơi thân với nhiều đô vật nổi tiếng trong vùng.
    Lúc ấy chơi gà không phải làng tôi, nhiều làng cùng chơi. Người ta xem từ vẩy chân con gà để xem miếng đánh thế nào.
    Có ông Kính ở Bắc Ninh thường giúp nhà tôi chọn gà. Ông Hương Thân trên Hà Nội về, ông chữa gà bị thương rất giỏi, ông thả đòn gà cũng rất giỏi. Ông ấy là người thật, tên thật đấy.
    Khi ấy có gà Xiếc, gà Sài Gòn nữa. Gà Xiếc không phải là gà làm xiếc mà là gà của mấy ông làm nghề xiếc, họ đi lại nhiều nên tìm được nhiều giống lạ. Vùng tôi có ông Tư Méo, ông ấy có cả một trại gà, nhiều giống đẹp lắm. Hình như ông ấy nguyên làm nghề xiếc.
    Thường, hội hè đình đám có hai nơi hấp dẫn nhất, một là đánh vật hai là chọi gà, trẻ con người lớn mê lắm. Ngày thường thì hẹn nhau chọi, cờ bạc nữa, có khi dùng thuốc thiết đả, như thuốc tăng lực bây giờ, uống vào nó đá hăng quá. Đấy là đánh gian.
    Truyện của tôi, viết về chuyện đi ăn cắp con gà mái. “Chó giống cha gà giống mẹ” mà. Đem về làm giống đấy. Mê thế.

    [​IMG] Gà trống tồ (Đông Cảo)
    Tranh: Thành Chương (1959) Cái say mê, ngoài say mê đòn thế còn say mê được thua. Truyện tôi viết cũng có hai mặt, thú chơi tao nhã và cả những trò lừa nhau. Tôi không phải vì viết mới theo chọi gà, mà vì nhà theo chọi gà mà viết. Nếu vì viết mới theo gà, không khéo lại mất tự nhiên.
    Gà nhà tôi có lúc thắng lúc thua chứ. Như trận con Kén Mép, nó thắng rất lạ lùng. Lại có con Sám Hồng, mười hai trận lấy mười hai con mắt của đối thủ !
    Thì ra hai con gà trong truyện đều là gà của gia đình nhà văn.
    Vâng, nhân vật chính, ông Cả Chuẩn, là bố tôi. Thằng cu Trạm, chính là tôi.
    Truyện “Con Mã Mái” viết : “Cả Chuẩn mê thích gà chọi lắm. Suốt ngày chỉ lăn lóc với gà. Ngay từ tờ mờ sáng, chưa dậy được, nằm trên giường, ông đã để ý nghe xem hôm nay con Chuối gáy mấy tiếng, con Bạch Nhạn gáy mấy tiếng. Có được mạnh mẽ không ? Ông mê đến nỗi chẳng thiết làm ăn gì cả. Chỉ khổ bà Cả và cô Tưởng. Hai mẹ con đầu tắt mặt tối, ngược xuôi, tần tảo lấy tiền về nuôi gia đình. Thằng cu Trạm lớn rồi vẫn không được đi học. Phải ở nhà hầu hạ bố, nói là hầu hạ gà mới đúng. Lúc nào nó cũng la cà ngoài bờ ruộng bắt nhái, hoặc cào cào, châu chấu đem về cho gà ăn. Thằng bé đầy nắng đen sạm hẳn đi.
    Ông cả để cu Trạm sống theo vết cũ của mình. Cũng như phần đông trai làng ; lớn lên lấy vợ, rồi nhờ vợ sống một cuộc đời ỷ lại vô lo vô lự. Nếu nhờ trời khấm khá có đồng ra đồng vào một chút, ra hương chính, cai đám; hơn nữa, lý, phó tổng chưa biết chừng. Thế là danh phận chán rồi”.
    (Kim Lân – Tác phẩm chọn lọc – NXB Hội Nhà Văn, trang 83).

    Lúc ấy tôi còn bé lắm, chuyên phục vụ gà cho ông cụ thôi. Nghề chơi công phu lắm. Ví dụ gần đến ngày chọi không được cho ăn cơm, phải cho ăn thóc. Cho ăn lươn, hôm trước gáy dăm tiếng, hôm sau gáy mươi mười hai tiếng.
    Chơi gà chơi chim đều tốn kém. Bố tôi cũng không giàu có gì đâu, nhưng thích chơi. Một nửa làng làm nghề nông ( dân ngụ cư), nửa làng đi buôn. Ông cụ nhà tôi thầu ruộng của làng, thuê thợ cầy. Cải cách gọi là phú nông. Nói chung không phải là giàu, nhưng không trực tiếp cấy cày. Thực ra thu nhập nhìn vào gánh hàng của mẹ tôi.
    “Mỗi lần bị đòn, Mã Mái lại lao đao, ngật ngưỡng cái cổ, mổ vu vơ rồi lả dần... lả dần, gục đầu xuống đất. Mỏ tóp tép, máu ở kén chảy ròng ròng đỏ lòm cả sới. Những người đi xem xì xào bàn tán :
    - Con Mã Mái ai ngờ bị “ba chân” các ông nhỉ !
    Cả Chuẩn thương gà, nói khó với Tư Méo :
    - Này, ông Tư này ! Xin thua năm phân đấy.
    - Thôi cứ đá đến “kỳ tẩu kỳ tử”.
    Hương Thân bĩu môi :
    - Ăn lắm đấy ! Cặp này hòa cho mà xem. Nếu chạy con Mã Mái đã chạy rồi. Tôi dám chắc...
    Ông vội ngừng bặt và Mã Mái bị một đòn ngả ngửa ra đằng sau. Biệng siệng, giật lùi... giật lùi... Những người đánh con Hoa Mơ reo:
    - A ! Chạy rồi ! Chạy rồi !
    Và mở một đường chờ đón. Con Hoa Mơ được thể đá tiếp dồn dập, thốc tháo. Bỗng con Mã Mái cáu tiết phóng liều một đòn. Hoa Mơ rụt hẳn lại, ngây mặt ra, đuôi phập phồng, người chuyển rung rung. Hăng hái, Mã Mái ngoặp lấy hầu Hoa Mơ đá liên hai chiếc nữa. Hoa Mơ há mỏ kêu “quác” một tiếng lớn, ngã chúi xuống, nằm thẳng cẳng, chân cánh giãy lên đành đạch. Một lúc lâu rồi yếu dần . . . dần . . . Máu ở mũi, ở mồm xỏe ra chan hòa.
    Cu Trạm lách qua vòng người chạy ra gọi Đồ Thảo khoe rối rít trong khi ông này tưởng Mã Mái thua mười mươi, chán nản ra ngồi hàng nước, chẳng buồn nhìn nhõi đến gà nữa.
    - A ! Ha ! Ha ! Ông Đồ ơi ! Con Hoa Mơ bị gà nhà đánh chết rồi, ông Đồ ạ.
    Đồ Thảo không kịp uống bát nước mới rót, hấp tấp chạy lại sới gà, lắp bắp hỏi :
    - Thật không ? Thật không ?
    Vòng người xô hẹp lại. Cả Chuẩn, Sầy vội gạt ra ngoài nói :
    - Các ông dẹp ra xa xa một tí, chẳng nữa người ta lại ôm gà lên kêu chúng tôi bỏ thuốc độc.
    Con Hoa Mơ bị đánh chết thật. Mà Mã Mái cũng hết gân, không đá được nữa. Nó chỉ lấy chân cào cào, bới bới.
    Tư Méo chịu thua. Mặt tái mét, ông run rẩy nhấc gà lên. Hương Thân mát mẻ :
    - Đã chắc mèo nào cắn mỉu nào, ông Tư nhỉ!
    Tư Méo tức tối cười nhạt.
    - Hừ ! Chúng mình còn gặp gỡ nhau nhiều. Đã vội gì...
    Hương Thân cười ha hả không trả lời. Ông ôm Mã Mái vào lấy giải”.
    (Sách đã dẫn – truyện Con Mã Mái; trang 111 đến 112)
    Hôm nọ tôi vừa thăm cậu con trai Nguyên Hồng. Nó cười bảo : “Bây giờ chúng con chơi gà kinh lắm. Truyện của bác viết chẳng thấm vào đâu đâu”. Tôi cũng cười. Chẳng còn sức lực mà theo cái nghiệp chọi gà của các bố. Khoa học kỹ thuật nhiều, cờ bạc cũng lớn, nghề chọi gà chắc là không giống thủa con Mã Mái.
    Những ngón đòn, những thuật nuôi gà mỗi thời một khác. Công việc viết văn của Kim Lân không phải là sản xuất sách kỹ thuật nuôi gà chọi mà phải cập nhật thông tin. Nó không chỉ là truyện về nghề chọi gà mà nó còn là truyện đời, truyện người. Hơn nữa, những cảnh những gà xưa, cũng có cái quý riêng, như một cái gì đó thuộc về cổ điển. Người làm tờ Tiểu thuyết Thứ Bảy thực sự là những nhà báo lão luyện và nhà văn hiểu biết về nghề rất tường tận, nên đã gọi những truyện ngắn về thú vui thôn quê của Kim Lân là “truyện ngắn phóng sự”. Trong lời tòa soạn nhân đăng truyện “Chó săn” của Kim Lân, tờ Tiểu thuyết Thứ Bảy viết “Những truyện ngắn phóng sự này sẽ đưa bạn đọc sống trong giây lát với những cái cầu kỳ, tẩn mẩn mà không thiếu vẻ thông minh đó; ngoài ra chúng còn có thể có ích cho những người lớp sau đây muốn tìm tòi, khảo cứu về tính tình phong tục dân Việt Nam ta vậy”.
    (Sách đã dẫn – trang 50)

    Khi Vũ Bằng khuyên tôi nên viết về các thú chơi dân gian, tôi đi viết ngay, nhưng cũng chưa hiểu lắm về cái nhận xét của ông ấy. Vì tôi đang nghĩ mình sẽ viết về cuộc đời, về thân phận của người nghèo quê tôi.
    Rồi có một thời, không đánh giá cao những truyện về thú ăn chơi, chẳng ai nói đến chúng. Cho nên thậm chí có lúc bản thân tôi cũng coi những truyện ấy chẳng ra gì. Nguyễn Tuân còn từ chối, không nhận những tác phẩm của mình cơ mà. Tôi đâm ra băn khoăn cái lời khuyên của Vũ Bằng.
    Bây giờ, thời gian qua đi, nhìn lại, tôi mới thấm thía lời khuyên của ông Vũ Bằng, thực là lời khuyên chân tình của một bậc đàn anh đã từng trải trên trường văn chương.
    Những bậc văn tài không câu nệ đề tài. Nhưng tìm được cho mình một “mảnh đất” văn chương “đắc địa” thì tài hoa càng được phát lộ rực rỡ. Kim Lân với truyện “Con Mã Mái” cũng vậy.
    Nên, có lẽ ông cũng thầm cám ơn nhân vật chính – cụ thân sinh. Những con gà, con Mã Mái, và cả con Hoa Mơ nữa. Tất cả đã cùng ông làm nên những trang văn, trang đời khó quên.
    “Rồi con Củi Tạ đẻ. Mỗi lần nó “cục ta cục tác” hòa với hai con gà trống kêu inh nhà lên, ông Cả lại sung sướng rộn rã. Có bận, vừa chếnh choáng say, ông liếc bà, nói lỡm :
    - Đấy, bà mày nghe xem. Có phải con gà mái kêu : “Vừa đau vừa rát ! Vừa đau vừa rát!” thì con gà trống ở đâu chạy lại dỗ dành “Ai cũng thế ! Ai cũng thế ! Ai cũng thế!” không” ?
    Dứt lời, ông cười ha hả.
    Bà cả nguýt chồng, nguẩy xuống nhà bếp, lẩm bẩm :
    - Người đâu khổ là người ! Vài ba hớp rượu vào là như trẻ con ấy.
    (Sách và truyện đã dẫn- trang 09-91)
    Nguồn: Báo Tiền Phong
     

Chia sẻ trang này